पोस्ट ऑफिस लाइफ इन्शुरन्स नियम, 2011

 

१. परिचय आणि व्याप्ती (Introduction & Scope)

➤ नाव: हे नियम "पोस्ट ऑफिस लाइफ इन्शुरन्स नियम - 2011" म्हणून ओळखले जातात .

 ➤ व्याप्ती: हे नियम संपूर्ण भारतासाठी लागू आहेत आणि भारत सरकारच्या राजपत्रात (Official Gazette) प्रसिद्ध झाल्याच्या तारखेपासून लागू होतात .

 ➤ लागू: हे नियम पोस्टल लाइफ इन्शुरन्स (PLI) आणि रुरल पोस्टल लाइफ इन्शुरन्स (RPLI) या दोन्हीसाठी लागू आहेत .

 ➤ प्रशासन: या फंडाचे प्रशासन पोस्टाच्या महासंचालकांकडे (DG Posts) निहित आहे .

२. महत्त्वाच्या व्याख्या (Key Definitions - Rule 5)

 ➤ स्वीकृती पत्र (Acceptance Letter): प्रपोजल स्वीकारल्याबद्दल पोस्टमास्टर जनरल किंवा स्वीकारणाऱ्या प्राधिकरणाने पाठवलेले पत्र .

 ➤ वय पुरावा (Age Proof): प्रपोजरचे पुढील वाढदिवसाचे वय निश्चित करण्यासाठी दिलेला पुरावा .

 ➤ ऑटो पेड-अप (Auto Paid-up): ज्या पॉलिसीचे ३६ किंवा त्याहून अधिक हप्ते भरले आहेत आणि ३ वर्षे पूर्ण झाली आहेत, पण त्यानंतर हप्ते बंद केले आहेत, अशी पॉलिसी 'ऑटो पेड-अप' होते . ती मूळ तारखेलाच मॅच्युअर होते पण विम्याची रक्कम कमी होते (Reduced Sum Assured) .

 ➤ लॅप्सिंग (Lapsing): ३ वर्षांपेक्षा जास्त जुनी पॉलिसी, जिचे हप्ते १२ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ भरले नाहीत, ती लॅप्स होते .

 ➤ व्हॉइड (Void): ३ वर्षांपेक्षा कमी कालावधीची पॉलिसी, जिचा हप्ता थकला आहे, ती 'रद्द' (Void) मानली जाते .

 ➤ सरेंडर व्हॅल्यू (Surrender Value): जेव्हा विमेदार पॉलिसीचे फायदे सोडून देऊन रोख रक्कम घेतो. यासाठी किमान ३६ हप्ते भरलेले असणे आणि पॉलिसी ३ वर्षे पूर्ण झालेली असणे आवश्यक आहे .

 ➤ अंतिम मुदत तारीख (Date of Maturity): ज्या तारखेला विमा रक्कम देय होते .

 ➤ जोखीम सुरू होण्याची तारीख (Date of commencement of risk): ज्या तारखेला प्रपोजल स्वीकारले जाते (Accepted) .

 ➤ फ्री लूक पिरियड (Free Look Period): पॉलिसी मिळाल्यापासून १५ दिवसांचा कालावधी, ज्यात विमेदार पॉलिसी रद्द करू शकतो .

३. पात्रता (Eligibility - Rule 6)

 ➤ वयोमर्यादा: विमेदाराचे वय पुढील वाढदिवसाला १९ पेक्षा कमी आणि ५५ पेक्षा जास्त नसावे .

 ➤ पात्र व्यक्ती (PLI साठी):

   ➤ केंद्र/राज्य सरकारचे कायमस्वरूपी आणि तात्पुरते कर्मचारी .

   ➤ सरकारी अनुदानित शिक्षण संस्था, विद्यापीठे, राष्ट्रीयीकृत बँका, SBI .

   ➤ संरक्षण कर्मचारी (लष्कर, नौदल, हवाई दल), निम-लष्करी दले (BSF, CRPF इ.) .

   ➤ स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे कर्मचारी .

   ➤ कौन्सिल ऑफ सायंटिफिक अँड इंडस्ट्रियल रिसर्च (CSIR), मेडिकल कौन्सिल इ. चे कर्मचारी .

   ➤ किमान १०% सरकारी हिस्सेदारी असलेल्या जॉइंट व्हेंचर्सचे कर्मचारी .

   ➤ पतसंस्था (Credit Co-op Societies) आणि इतर सहकारी संस्थांचे कर्मचारी .

   ➤ सर्व शेड्युल्ड कमर्शियल बँकांचे कर्मचारी .

   ➤ मान्यताप्राप्त खाजगी शाळा/कॉलेजेसचे कर्मचारी .

   ➤ व्यावसायिक (डॉक्टर, इंजिनिअर, CA, आर्किटेक्ट, वकील, बँकर्स इ.) .

   ➤ NSE/BSE मध्ये सूचीबद्ध (Listed) कंपन्यांचे कर्मचारी (IT, बँकिंग इ. क्षेत्रातील) .

४. विमा रकमांची मर्यादा (Limits of Sum Assured)

A. पोस्टल लाइफ इन्शुरन्स (PLI) [Rule 7]:

 ➤ किमान रक्कम: ₹ २०,०००/- .

 ➤ कमाल एकूण मर्यादा: ₹ ५० लाख (सर्व पॉलिसी मिळून) .

 ➤ पटीत: रक्कम ₹ १०,००० च्या पटीत असावी (उदा. २०,०००, ३०,०००...) .

B. रुरल पोस्टल लाइफ इन्शुरन्स (RPLI) [Rule 9(a)]:

 ➤ किमान रक्कम: ₹ १०,०००/- .

 ➤ कमाल मर्यादा (मेडिकल): ₹ १० लाख .

 ➤ कमाल मर्यादा (नॉन-मेडिकल): ₹ २५,०००/- .

 ➤ पटीत: रक्कम ₹ ५,००० च्या पटीत असावी (उदा. १५,०००, २०,०००...) .

 ➤ नॉन-स्टँडर्ड वयाचा पुरावा असल्यास कमाल मर्यादा ₹ १ लाख असते .

५. पॉलिसीचे प्रकार (Plans/Types of Policies)

१. होल लाइफ (Whole Life Assurance): ८० वर्षे वयापर्यंत किंवा मृत्यूनंतर रक्कम मिळते. ५० वर्षांवरील व्यक्तीसाठी किमान मुदत ७ वर्षे (५४ वर्षांसाठी ६ वर्षे) असावी लागते .

२. एन्डॉवमेंट अ‍ॅश्युरन्स (Endowment Assurance): विशिष्ट मुदतीनंतर किंवा मृत्यू झाल्यास रक्कम मिळते .

३. कन्व्हर्टिबल होल लाइफ (Convertible Whole Life): ५ वर्षांनंतर या पॉलिसीचे रूपांतर एन्डॉवमेंटमध्ये करता येते .

४. अँटीसिपेटेड एन्डॉवमेंट (AEA - Money Back) [Rule 9]:

➤ १५ आणि २० वर्षे मुदत उपलब्ध .

➤ यावर कर्ज किंवा सरेंडर सुविधा मिळत नाही .

➤ यातून दुसऱ्या पॉलिसीत रूपांतर (Conversion) होत नाही .

५. जॉइंट लाइफ (Yugal Suraksha) [Rule 11]:

➤ पती-पत्नीपैकी एकाला पॉलिसी मिळते, ज्यामध्ये दोघांना संरक्षण असते .

➤ मुदत: ५ ते २० वर्षे .

➤ वय: प्रवेशाचे वय २१ ते ४५ वर्षे .

➤ दोघांची वैद्यकीय तपासणी अनिवार्य आहे .

➤ एका जोडीदाराच्या मृत्यूवर प्रीमियम बंद होतो .

६. चिल्ड्रन पॉलिसी (Children Policy) [Rule 12]:

➤ एका पालकाच्या पॉलिसीवर जास्तीत जास्त २ मुलांसाठी .

➤ मुलाचे वय: ५ ते २० वर्षे .

➤ पालकाचे वय: ४५ वर्षांपेक्षा कमी .

➤ कमाल मर्यादा: PLI मध्ये ₹ ३ लाख आणि RPLI मध्ये ₹ १ लाख (किंवा पालकाच्या विइतकी, जी कमी असेल ती) .

७. १० वर्षांची RPLI (Gram Priya) [Rule 10]:

➤ फक्त १० वर्षांसाठी .

➤ यावर कर्ज किंवा सरेंडर मिळत नाही .

➤ नैसर्गिक आपत्तीमुळे (पूर/दुष्काळ) हप्ते थकल्यास १२ महिन्यांपर्यंत विलंब शुल्क माफ होऊ शकते (जिल्हाधिकाऱ्यांचे प्रमाणपत्र आवश्यक) .

६. वैद्यकीय आणि बिगर-वैद्यकीय योजना (Medical & Non-Medical Scheme)

 ➤ मेडिकल एक्झामिनेशन: PLI मध्ये ₹ ५ लाखांपर्यंत आणि RPLI मध्ये ₹ १ लाखांपर्यंत (नॉन-मेडिकलसह) प्रपोजल असल्यास आणि वय अनुक्रमे ४० आणि ३५ वर्षांपेक्षा कमी असल्यास वैद्यकीय तपासणीतून सूट मिळते .

 ➤ PLI नॉन-मेडिकल [Rule 14]:

   ➤ कमाल वय: ४० वर्षे (पुढील वाढदिवस) .

   ➤ कमाल रक्कम: ₹ ५ लाख .

   ➤ फक्त एन्डॉवमेंट अ‍ॅश्युरन्स पॉलिसी मिळते .

 ➤ RPLI नॉन-मेडिकल [Rule 15]:

   ➤ कमाल वय: ३५ वर्षे .

   ➤ कमाल रक्कम: ₹ १ लाख .

   ➤ अपंग व्यक्तींना ही योजना लागू नाही .

 ➤ नॉन-मेडिकल पॉलिसीमध्ये मृत्यू दावा (Claim limits):

   ➤ १ वर्षाच्या आत मृत्यू: ३५% रक्कम + बोनस .

   ➤ १ ते २ वर्षांच्या दरम्यान: ६०% रक्कम + बोनस .

   ➤ २ ते ३ वर्षांच्या दरम्यान: ९०% रक्कम + बोनस .

   ➤ ३ वर्षांनंतर: पूर्ण रक्कम + बोनस .

 ➤ संरक्षण कर्मचारी (Defense Personnel): जे कर्मचारी वैद्यकीय श्रेणी "SHAPE-1" (Officers) किंवा "AYE" (JCOs/ORs) मध्ये आहेत, त्यांना वैद्यकीय तपासणीतून सूट मिळते .

७. प्रीमियम भरणे (Payment of Premium)

 ➤ देय तारीख: महिन्याची १ली तारीख .

 ➤ ग्रेस पिरियड (सवलत कालावधी): महिन्याच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत (कॅश पेमेंटसाठी) किंवा ऑनलाइन पेमेंटसाठी शेवटच्या दिवसापर्यंत . जर शेवटचा दिवस सुट्टीचा असेल तर कॅश पेमेंटसाठी आदला दिवस ग्राह्य धरला जातो .

 ➤ ॲडव्हान्स पेमेंट सूट:

   ➤ PLI: ६ किंवा १२ महिन्यांचे हप्ते एकत्र भरल्यास सूट मिळते .

   ➤ RPLI: ३, ६ किंवा १२ महिन्यांचे हप्ते एकत्र भरल्यास सूट मिळते .

८. लॅप्स, पुनरुज्जीवन आणि सरेंडर (Lapse, Revival & Surrender)

 ➤ पॉलिसी रद्द होणे (Void): ३६ महिन्यांच्या (३ वर्षे) आत जर हप्ते भरले नाहीत, तर पॉलिसी रद्द (Void) होते .

 ➤ लॅप्स (Lapse): ३ वर्षांनंतर जर हप्ते १२ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ थकले, तर पॉलिसी लॅप्स होते .

 ➤ पुनरुज्जीवन (Revival): पहिला हप्ता थकल्याच्या तारखेपासून सलग ५ वर्षांच्या आत पॉलिसी पुन्हा चालू (Revive) करता येते .

 ➤ सरेंडर (Surrender) [Rule 55]:

   ➤ पॉलिसी ३ वर्षे चालली असेल तरच सरेंडर करता येते .

   ➤ AEA, १० वर्षांची RPLI आणि चिल्ड्रन पॉलिसी सरेंडर करता येत नाही .

   ➤ सरेंडर केल्यावर बोनस मिळत नाही (जर ५ वर्षे पूर्ण झाली असतील तरच प्रमाणशीर बोनस मिळतो) .

९. कर्ज सुविधा (Loan on Policies - Rule 59)

 ➤ होल लाइफ पॉलिसी: ४ वर्षे पूर्ण झाल्यावर कर्ज मिळते .

 ➤ एन्डॉवमेंट पॉलिसी: ३ वर्षे पूर्ण झाल्यावर कर्ज मिळते .

 ➤ AEA, १० वर्षांची RPLI आणि चिल्ड्रन पॉलिसी: यावर कर्ज मिळत नाही .

 ➤ कर्जाची रक्कम: सरेंडर व्हॅल्यूच्या ९०% पर्यंत .

 ➤ किमान कर्ज: ₹ १०००/- .

 ➤ व्याजदर: १०% प्रतिवर्ष (सहामाही चक्रवाढ पद्धतीने) .

 ➤ परतफेड: किमान ₹ १०० च्या हप्त्यात .

 ➤ कर्ज न फेडल्यास आणि व्याजासह रक्कम सरेंडर व्हॅल्यूपेक्षा जास्त झाल्यास पॉलिसी जप्त होऊ शकते .

१०. दावे आणि इतर नियम (Claims & Others)

 ➤ व्याज (Ex-gratia Interest): प्रशासकीय विलंबासाठी ८% दराने व्याज दिले जाते .

   ➤ मॅच्युरिटी क्लेम: ३० दिवसांनंतर .

   ➤ मृत्यू क्लेम: ६० दिवसांनंतर .

 ➤ आत्महत्या (Suicide Cases) [Rule 61]: पॉलिसी स्वीकारल्यापासून किंवा पहिला हप्ता भरल्यापासून २ वर्षांच्या आत आत्महत्या केल्यास क्लेम मिळत नाही (केवळ त्रयस्थ हितसंबंधांसाठी अपवाद असू शकतो) .

 ➤ नामांकन (Nomination): पॉलिसी होल्डर कधीही नॉमिनी बदलू शकतो . जर नॉमिनी अज्ञान (Minor) असेल, तर रक्कम घेण्यासाठी 'Appointee' नेमला जातो .

 ➤ ओळख पटवणे: आधार क्रमांक हा PLI/RPLI साठी प्राथमिक ओळखकर्ता (Primary Identifier) आहे .

११. विमा उतरवण्याची पद्धत (Manner of Effecting Insurance - Rule 18-22)

 ➤ प्रपोजल फॉर्म: PLI/RPLI साठी विहित नमुन्यातील फॉर्म भरावा लागतो. प्रपोजल फॉर्मवर मार्केटिंग स्टाफ किंवा पोस्ट ऑफिस काउंटर असिस्टंटच्या समोर सही किंवा डाव्या हाताचा अंगठा लावणे आवश्यक आहे .

 ➤ ओळखीचा पुरावा: PLI/RPLI पॉलिसीसाठी 'आधार क्रमांक' हा ओळखीचा प्राथमिक पुरावा (Primary Identifier) मानला जातो .

 ➤ वय गणना: प्रीमियम हा नेहमी प्रपोजरच्या 'पुढील वाढदिवसाच्या' (Age on next birthday) वयावर मोजला जातो .

 ➤ ॲडव्हान्स प्रीमियम: पहिला प्रीमियम रोख (Cash) किंवा चेकद्वारे ॲडव्हान्स जमा करावा लागतो . जर प्रपोजल स्वीकारले गेले नाही, तर मेडिकल फी वजा करून प्रीमियमची रक्कम परत मिळते .

१२. वैद्यकीय तपासणी (Medical Examination - Rule 23-26)

मार्केटिंग स्टाफ प्रपोजरला वैद्यकीय तपासणीसाठी घेऊन जातो. विम्याच्या रक्कमेनुसार वैद्यकीय अधिकाऱ्यांचा दर्जा खालीलप्रमाणे असावा लागतो :

| विम्याची रक्कम (Sum Assured) | वैद्यकीय अधिकाऱ्याचा दर्जा (Status of Medical Officer) |

|---|---|

| ₹ ५ लाखांपर्यंत | असिस्टंट सिव्हिल सर्जन किंवा त्यावरील / PHC मधील मेडिकल ऑफिसर / निवृत्त मेडिकल ऑफिसर (Gr. II). |

| ₹ ५ लाख ते ₹ १० लाखांपर्यंत | डेप्युटी सिव्हिल सर्जन (Dy. Civil Surgeon) किंवा त्यावरील अधिकारी (किमान १० वर्षे अनुभव). |

| ₹ १० लाखांच्या पुढे | सिव्हिल सर्जन (Civil Surgeon) / CMO / जिल्हा शल्य चिकित्सक किंवा समतुल्य. |

 ➤ खाजगी डॉक्टर (RMP): जर सरकारी डॉक्टर उपलब्ध नसतील, तर हेड ऑफ डिव्हिजन (Head of Division) हे MBBS पदवी असलेल्या आणि ५ वर्षांचा अनुभव असलेल्या नोंदणीकृत खाजगी डॉक्टरांना (Authorized RMP) तपासणीसाठी परवानगी देऊ शकतात (फक्त ₹ ५ लाखांपर्यंतच्या विम्यासाठी) .

 ➤ महिला प्रपोजर: जर महिला डॉक्टर उपलब्ध नसतील, तर महिला प्रपोजरच्या लेखी संमतीनंतर (Written Consent) पुरुष डॉक्टर तपासणी करू शकतात .

 ➤ दुसरे मेडिकल ओपिनियन: जर प्रपोजल ६० दिवसांच्या आत स्वीकारले गेले नाही, तर दुसऱ्यांदा मेडिकल सर्टिफिकेट लागते. जर उशीर प्रपोजरमुळे झाला असेल तर फी त्याने भरायची असते, अन्यथा डिपार्टमेंट भरते .

१३. स्वीकृती आणि जोखीम सुरुवात (Acceptance & Risk - Rule 27-30)

 ➤ स्वीकृती: पोस्टमास्टर जनरल / हेड ऑफ डिव्हिजन / CPC मॅनेजर प्रपोजल स्वीकारतात आणि 'स्वीकृती पत्र' (Acceptance Letter) जारी करतात .

 ➤ जोखीम तारीख (Commencement of Risk): ज्या तारखेला प्रपोजल स्वीकारले जाते (Date of Acceptance), त्या तारखेपासून विम्याची जोखीम सुरू होते .

 ➤ पॉलिसी रद्द करणे (Free Look Period): पॉलिसी मिळाल्यापासून १५ दिवसांच्या आत विमेदार पॉलिसी रद्द करण्याची विनंती करू शकतो. यात मेडिकल फी, स्टॅम्प ड्युटी आणि रिस्क प्रीमियम वजा करून उर्वरित प्रीमियम परत मिळतो .

 ➤ आजार लपवणे: जर मेडिकल तपासणीनंतर आणि प्रपोजल स्वीकारण्यापूर्वी प्रपोजरला गंभीर आजार झाला किंवा कुटुंबात गंभीर आजाराने मृत्यू झाला, तर त्याची माहिती देणे बंधनकारक आहे. अशा वेळी पुन्हा मेडिकल तपासणी होऊ शकते .

१४. प्रीमियम पावती पुस्तक (Premium Receipt Book - Rule 31-32)

 ➤ कॅश पॉलिसी: जे विमेदार रोखीने हप्ते भरतात, त्यांना 'प्रीमियम रिसीप्ट बुक' दिले जाते . पुस्तक भरल्यावर जुने जमा करून नवीन पुस्तक दिले जाते .

 ➤ पुस्तक हरवल्यास: विहित फी भरून डुप्लिकेट पुस्तक मिळते (जर चूक विमेदाराची नसेल, तर फी माफ होऊ शकते) .

१५. नामांकन आणि असाइनमेंट (Nomination & Assignment - Rule 36)

 ➤ असाइनमेंट (Assignment): विमेदार आपली पॉलिसी दुसऱ्या व्यक्तीला (उदा. कर्ज घेण्यासाठी किंवा भेट म्हणून) 'असाइन' करू शकतो. हे पॉलिसीवर शेरा मारून किंवा वेगळ्या डीडद्वारे करता येते . याची माहिती पोस्टमास्टरला (CPC) देणे अनिवार्य आहे .

 ➤ नामांकन (Nomination):

   ➤ विमेदार केव्हाही नॉमिनी बदलू शकतो किंवा रद्द करू शकतो .

   ➤ महत्त्वाचा नियम: जर पॉलिसी 'असाइन' (Assign) केली, तर केलेले नामांकन (Nomination) आपोआप रद्द होते (कलम ३९ (४) अन्वये), फक्त कर्जासाठी पॉलिसी विमा कंपनीकडे तारण ठेवली असेल तर हा नियम लागू होत नाही .

   ➤ अज्ञान नॉमिनी: जर नॉमिनी अज्ञान (Minor) असेल, तर पैसे स्वीकारण्यासाठी एका व्यक्तीची (Appointee) नेमणूक करावी लागते .

 ➤ खून झाल्यास (Rule 62): जर नॉमिनीने/वारसाने विमेदाराचा खून केला, तर त्याला विम्याचे पैसे मिळत नाहीत (जरी त्याला संशयाचा फायदा देऊन निर्दोष सोडले तरीही). खटला संपेपर्यंत क्लेम थांबवला जातो .

१६. बदलांचे नियम (Alterations - Rule 51)

 ➤ कमी करणे: ३ वर्षांनंतर विम्याची रक्कम कमी करता येते किंवा पॉलिसी 'पेड-अप' करता येते .

 ➤ धर्मांतर (Conversion): होल लाइफ (Whole Life) पॉलिसीचे एन्डॉवमेंट (Endowment) पॉलिसीमध्ये रूपांतर करता येते .

   ➤ अपवाद: 'अँटीसिपेटेड एन्डॉवमेंट' (AEA) आणि '१० वर्षांची RPLI' पॉलिसीमध्ये कोणताही बदल करता येत नाही .

 ➤ मर्यादा: जर पॉलिसीची मॅच्युरिटी तारीख रूपांतरणाच्या तारखेपासून १ वर्षाच्या आत येत असेल, तर रूपांतर (Conversion) करता येत नाही .

१७. दावे निकाली काढणे (Payment of Claims - Rule 52-54)

 ➤ अर्ज: मुदतपूर्ती (Maturity), मृत्यू (Death) किंवा सर्व्हायव्हल बेनिफिटसाठी विहित नमुन्यात CPC कडे अर्ज करावा लागतो .

 ➤ लवकर मृत्यू (Early Death Claims - Rule 53): पॉलिसी स्वीकारल्यापासून ३ वर्षांच्या आत मृत्यू झाल्यास, त्याची सखोल चौकशी केली जाते (उदा. आजार लपवणे, चुकीची माहिती देणे) .

 ➤ वारसा प्रमाणपत्र (Succession Certificate - Rule 54): जर नॉमिनेशन नसेल आणि मृत्यू दावा ₹ ३ लाखांपर्यंत असेल, तर वारसा प्रमाणपत्राची अट 'हेड ऑफ सर्कल' (Head of Circle) शिथिल करू शकतात .

 ➤ विलंब झाल्यास व्याज (Ex-gratia Interest): प्रशासकीय कारणामुळे दावा मिळण्यास उशीर झाल्यास ८% दराने व्याज दिले जाते .

   ➤ मॅच्युरिटी क्लेम: कागदपत्रे मिळाल्यापासून किंवा मॅच्युरिटीनंतर ३० दिवसांपेक्षा जास्त उशीर झाल्यास .

   ➤ मृत्यू दावा: कागदपत्रे मिळाल्यापासून ६० दिवसांपेक्षा जास्त उशीर झाल्यास .

१८. पॉलिसी लॅप्स होणे आणि पुनरुज्जीवन (Lapsing & Revival - Rule 56-58)

 ➤ सवलत कालावधी (Remission Period) [Rule 56(2)]: जर पॉलिसी ३ वर्षांच्या आत (३६ महिने) बंद पडली आणि मृत्यू झाला, तर अतिरिक्त सवलत मिळते (जर मृत्यू ग्रेस पिरियड नंतर झाला असेल तर) :

   ➤ ६-१२ महिने पॉलिसी चालली असेल: ३० दिवस अतिरिक्त सवलत .

   ➤ १२-२४ महिने पॉलिसी चालली असेल: ६० दिवस अतिरिक्त सवलत .

   ➤ २४-३६ महिने पॉलिसी चालली असेल: ९० दिवस अतिरिक्त सवलत .

 ➤ पुनरुज्जीवन (Revival): पहिला हप्ता थकल्याच्या तारखेपासून सलग ५ वर्षांच्या आत पॉलिसी पुन्हा चालू (Revive) करता येते . यासाठी थकलेले हप्ते व्याजासह भरावे लागतात आणि 'गुड हेल्थ डिक्लेरेशन' द्यावे लागते .

 ➤ हप्त्याने पुनरुज्जीवन: काही विशेष प्रकरणांमध्ये थकीत हप्ते भरण्यासाठी १२ हप्त्यांची सवलत दिली जाऊ शकते .

१९. कर्ज नियम (Loan on Policies - Rule 59)

 ➤ पात्रता:

   ➤ होल लाइफ पॉलिसी: ४ वर्षे पूर्ण झाल्यावर .

   ➤ एन्डॉवमेंट पॉलिसी: ३ वर्षे पूर्ण झाल्यावर .

   ➤ AEA, १० वर्षांची RPLI आणि चिल्ड्रन पॉलिसीवर कर्ज मिळत नाही .

 ➤ मर्यादा: सरेंडर व्हॅल्यूच्या (Surrender Value) ९०% पर्यंत (किमान कर्ज ₹ १०००/-) .

 ➤ दुसरे कर्ज: पहिले कर्ज पूर्ण फेडल्याशिवाय दुसरे कर्ज मिळत नाही .

 ➤ व्याज: १०% प्रतिवर्ष (सहामाही चक्रवाढ) .

 ➤ जप्ती (Forced Surrender): जर कर्जाची रक्कम आणि व्याजाची रक्कम सरेंडर व्हॅल्यूच्या १००% झाली, तर पॉलिसी जप्त करून सरेंडर केली जाते (नोटीस दिल्यानंतर) .

२०. आत्महत्या (Suicide Cases - Rule 61)

 ➤ विमेदाराने पॉलिसी स्वीकारल्याच्या तारखेपासून किंवा पहिला हप्ता भरल्यापासून २ वर्षांच्या आत आत्महत्या केल्यास पॉलिसी रद्द (Void) होते आणि कोणताही क्लेम मिळत नाही .

 ➤ अपवाद: जर पॉलिसी त्रयस्थ व्यक्तीकडे तारण (Assignment) असेल आणि त्या व्यक्तीचे हितसंबंध असतील, तर तेवढ्या मर्यादेपर्यंत क्लेम मिळू शकतो .

२१. परिशिष्ट: संरक्षण कर्मचाऱ्यांसाठी नियम (Defence Services Procedure)

 ➤ प्रपोजल सादर करणे: संरक्षण कर्मचाऱ्यांनी (लष्कर, नौदल, हवाई दल) त्यांचे प्रपोजल त्यांच्या "इमीजिएट सुपीरियर" (Immediate Superior) कडे जमा करावे .

 ➤ वैद्यकीय सूट: जे कर्मचारी वैद्यकीय श्रेणी 'SHAPE-1' (Officers) आणि 'AYE' (JCOs/NCOs/ORs) मध्ये आहेत, त्यांना PLI साठी वैद्यकीय तपासणीतून सूट दिली जाते .

 ➤ प्रीमियम कपात: पहिला हप्ता पगारातून ॲडव्हान्स म्हणून कपात करून किंवा रोखीने भरला जातो .

 ➤ असम रायफल्स/पॅरा मिलिटरी: यांनाही वरील वैद्यकीय सूटचे नियम लागू आहेत .

२२. इतर महत्त्वाच्या बाबी

 ➤ स्टॅम्प ड्युटी (Rule 41): PLI/RPLI पॉलिसींना स्टॅम्प ड्युटीपासून सूट देण्यात आली आहे .

 ➤ गोपनीयता (Rule 40): सरकारी कर्मचाऱ्याने विमेदाराची कोणतीही खाजगी माहिती उघड करणे मनाई आहे. उल्लंघन केल्यास शिस्तभंगाची कारवाई होऊ शकते .

 ➤ कोर्टात पैसे जमा करणे (Rule 60): जर क्लेमबाबत वाद असेल किंवा वारसा हक्क स्पष्ट नसेल, तर कलम ४७ (विमा कायदा १९३८) नुसार विम्याची रक्कम सक्षम न्यायालयात जमा केली जाऊ शकते .